SỰ HỌC TRÊN CÔNG TRƯỜNG THỦY ĐIỆN SƠN LA

       Trong tổng Dự án đầu tư xây dựng thủy điện Sơn La đầu năm 2004 của Chính phủ, có ít nhất 3 ngôi trường: THCS, tiểu học, và trường mầm non được xây dựng ngay tại công trường. Tuy nhiên không như Hòa Bình hay I - A - Ly… công trường thủy điện Sơn La cách thị trấn Mường La chưa đầy 4 km ; lại thêm thực tế, chỉ còn hơn một trăm em theo bố mẹ lên Sơn La, gồm : 3 em học THPT ; 38 em học THCS  ; gần 50 em học TH và hơn 60 cháu ở độ tuổi 1- 5 …

       “Đi đâu tha con theo đấy”, thoạt nghe tưởng là phương ngữ của đồng bào Mông di cư xưa, nhưng khi về thủy điện Sơn La mới hay đó lại là “sự cố bắt buộc” của cán bộ công nhân viên (CBCNV) thủy điện. Theo dự kiến, số con em CBCN thủy điện Sơn La thấp cũng lên tới hàng ngàn, xong một phần do gần các trường học địa phương, một phần do thời gian thi công ngắn (khoảng 7 năm kể từ lúc khởi công) nên rất nhiều em được gửi lại quê, gửi lại những nơi đang có điều kiện học tập tốt… Theo hướng dẫn của trưởng Phòng GD&ĐT huyện Mường La Phạm Đăng Quang, chúng tôi tìm đến 4/6 trường có số h/s là con CBCNV thủy điện học đông nhất là tiểu học thị trấn 38 em, THCS Lê Quý Đôn 27, mầm non Ít Ong 10, THCS thị trấn 8 em… . Nói về lực học của các em, Hiệu phó THCS Lê Quý Đôn Nguyễn Thị Trường Đông cho biết hầu hết các em đều có học lực khá giỏi (ảnh 1). Về phía nhà trường, đã tạo mọi điều kiện để các em hòa nhập và học tập. Ngoài thời gian học chính khóa, các em được học phủ đạo, học tin học và các hoạt động bổ trợ khác ; mà hiện tại chưa nghĩ đến việc thu phí ôn luyện. Hơn thế nữa, nhà trường đưa một cán bộ của Ban Điều hành Dự án Thủy điện Sơn La vào Ban chấp hành Hội phụ huynh để bám sát việc dạy của cô và việc học của trò, đồng thời còn giao lưu kết nghĩa với Ban Điều hành Dự án, Ban tư vấn thiết kế, đồn công an bảo về Dự án…; mà nói như cô Đông thì đây chính là hình thức  phối kết hợp giáo dục giữa nhà trường và Dự án thủy điện Sơn La để các cháu có tâm lý và có sự chuẩn bị tốt cho việc tiếp thu tri thức, mà có thể, có những em do di chuyển nhiều theo bố mẹ nên chưa hoàn thiện về kiến thức cơ bản. Chúng tôi có điều kiện tiếp cận một số em thì được biết các thầy cô ở đây rất tận tình, dậy dễ hiểu và đặc biệt là chỉ ưu tiên cho các em lựa chọn lớp (các lớp A của trường tiểu học thị trấn) chứ “các cô không nhân nhượng điểm”, như lời em Lê Thị Diễm Hằng, lớp 9A, trường THCS  Lê Quý Đôn nói.

       Điều kiện các nhà trường miền núi như ở huyện Mường La mặc dù còn rất hạn chế về cơ sở vật chất cũng như các phương tiện hỗ trợ học tập khác, tuy nhiên ít nhất cho tới hiện nay đã có 2 trường đó là THPT và THCS thị trấn được đầu tư nhà hiệu bộ, phòng học 2 tầng (ảnh 2)… nằm trong Dự án đầu tư của Chính phủ cho thủy điện Sơn La. Đúng ra, sẽ phải có ít nhất 3 ngôi trường được xây dựng trên công trường, nhưng do thiếu h/s, mà trong khu vực lại không có dân cư do các bản Nà kè, Hua Đon… đã phải di chuyển tránh ngập nên không thu hút được con em các vùng phụ cận, chính vì thế mà Dự án đã chuyển đổi đầu tư sang tu bổ và xây mới với hàng chục tỷ đồng cho 2 nhà trường nói trên. Theo anh Đào Minh Trương, phó chủ tịch Công đoàn TCT Sông Đà thì hiện tại công trường thành lập tạm thời một trường mầm non tư thục, gồm 3 lớp với 45 cháu nhóm mẫu giáo (4 –5 tuổi), do giáo viên là người TCT chuyển từ I – A – Ly ra, mượn 5 gian tập thể của công nhân làm lớp học (ảnh 3) ; còn lại toàn bộ số cháu 1 tuổi trở xuống còn đang phải ở nhà với mẹ. Nói về vấn đề này Trưởng phòng Quang băn khăn : “Biết là công trường vi phạm quy định lập trường mở lớp của ngành Giáo dục, nhưng cũng cần phải tạo điều kiện tốt nhất để CBCNV công trường có cơ hội làm việc”. Anh Quang cũng cho biết thêm là đoàn thanh tra của Phòng giáo dục huyện đã vào tận nơi để kiểm tra việc nuôi dạy và cơ sở vật chất, trang thiết bị trường tư thục, quả tình là chưa đảm bảo. Việc nuôi dạy đơn thuần mới chỉ là coi, giữ… mặc dù cũng có sách vở để các cháu làm quen. “Phòng cũng đã chủ động hướng bàn với Ban quản lý Dự án nên đưa các cô đi tập huấn nghiệp vụ về cả phần nuôi và phần  dạy để đáp ứng nhu cầu học đang ngày càng phát triển của nước nhà...” . Hơn thế nữa, cơ sở vật chất nói chung, cần được đầu tư xây dựng, phục vụ tại chỗ theo đúng kế hoạch của Dự án, ít nhất cũng phải là trường tiểu học và trường mầm non, vì các cháu còn quá bé để có thể tự đi học 4 km ; mà như anh Phạm Quang Kỵ, cán bộ Ban điều hành Dự án, BCH Hội phụ huynh trường THCS Lê Quý Đôn : “Công trường quá nguy hiểm, không phải chỗ để các em tự ý đi lại”.

       Trả lời những thắc mắc liên quan đến đời sống cũng như chuyên môn của trường tư thục trên công trường, anh Kỵ đưa chúng tôi vào lớp mầm non của cô giáo Lê Thị Hải. Cô Hải vốn là giáo viên tốt nghiệp trường Trung cấp mẫu giáo Xuân Mai (Hòa Bình), chồng lái xe cho Công ty Sông Đà 10, cô làm giáo viên đã 22 năm, phục vụ xây dựng thủy điện Hòa Bình, rồi I -A - Ly; sau này “do CT cổ phần hóa” nên trở thành giáo viên “dân lập” (hợp đồng). Lớp “5 tuổi” của cô Hải có 30 cháu, bình quân mỗi cháu đóng 150.000 đồng/tháng, khoản tiền trên chủ yếu được đưa vào tiền ăn và trả lương giáo viên ; bởi bàn ghế, chăn màn, giường chiếu, bếp, ga, bát đũa… đã được CT trang bị, nên mức thu nhập đạt từ 1.200.000 - 1.500.000 đồng/cô/tháng. Tuy nhiên từ khi có lệnh cấm chăn nuôi, mua bán, vận chuyển và ăn thịt gia thủy cầm thì các loại thực phẩm khác tăng ngùn ngụt. Một kg thịt lợn mông tăng 7.000 đồng; cá cũng tăng 7.000 đồng ; thịt bò tăng gần 10.000 ; tôm tăng hơn 10.000 đồng/kg… đã khiến cho các cô giáo trường mầm non quốc lập nói chung hết sức khó nấu ngon khi mà chế độ ăn của các cháu vẫn dậm chân tại chỗ.

       Hiện tại, trên công trường thủy điện Sơn La không có lớp cho các cháu dưới một tuổi, một phần vì khả năng chăm sóc của các cô giáo “dân lập” ở đây, một phần cũng là chờ có trường mới mà theo anh Trương thì sắp tới sẽ xây dựng trường tiểu học Sông Đà ngay trên công trường (việc này cũng đã được Phòng GD&ĐT huyện Mường La chuẩn bị tâm lí, chuẩn bị cả con người các thầy cô để bố chí công tác tại công trường). Lại thăm trường mầm non Ít Ong, với 29 CBCNV, nuôi dạy 15 lớp và 346 cháu. Theo hiệu phó Vũ Thị Huyền thì đến nay trường chỉ còn 10/20 cháu là con em CBCNV thủy điện Sơn La (10 cháu mới theo bố chuyển đi nơi khác). Đầu năm học, nhà trường phải từ chối 4 - 5 chục bộ hồ sơ do thiếu phòng học và thiếu cả giáo viên giảng dạy. Để tiếp nhận thêm số hồ sơ trên, nhà trường cần ngay 2 phòng học và 4 giáo viên nữa. Trường mầm non Ít Ong hiện có 2 lớp nằm cheo veo trên taluy đường, cao đến 4 - 5 m, các cô giáo không dám đưa các cháu vào học. Vì thế mà nhà trường vừa thiếu lớp vừa quá tải, ví như lớp mẫu giáo bé thừa đến 37/25 cháu ; lớp cơm thường thừa 25/20 cháu… . Đấy cũng là lý do mà con em dưới 1 tuổi của CBCNV thủy điện Sơn La, mà nói như người dân quê tôi là “còn phải theo mẹ đi nương dài” (!)

       Cho đến thời điểm này, cả Sơn La vẫn tràn ngập cờ hoa và những khẩu hiệu “Tất cả vì dòng điện ngày mai của tổ Quốc” hay “Cả nước chung tay vì thủy điện Sơn La” vv và vv… . Thiết nghĩ, sự học trên công trường cũng không thể thiếu đi một sự quan tâm nào. Hy vọng ngày mai, trong dòng điện của tổ quốc có dòng trí thức sáng ngời của con em đội ngũ làm nên dòng điện ấy.