MỘT MÙA CÀ PHÊ KHÔNG CHÍN

  Bí thư huyện ủy Mường Ảng Nguyễn Đức Vượng (thứ 2 từ trái sang) đang hướng dẫn cách khắc phục hoa cà phê bị sương muối cho người dân tộc Mông xã Ẳng Nưa, huyện Mường Ảng.   

       Hai năm lại đây, cây cà phê ở Mường Ảng (Điện Biên) phát triển chóng mặt. Từ gần 400 ha cà phê kinh doanh năm 2009, đến nay (10.2011), toàn huyện đã có 2.360ha gồm cả doanh nghiệp và tư nhân, trong đó hơn 900ha cà phê kinh doanh. Những ai quan tâm đến đời sống người dân trồng cà phê đều biết, vụ mùa 2010, huyện Mường Ảng có doanh thu 110 tỷ đồng từ cây cà phê, tăng gấp 3 lần cùng kỳ năm trước.

       Ba năm liên tục (2007 - 2010), cây cà phê Mường Ảng được nhận định là thắng lợi trên cả hai mặt, sản lượng và giá cả. Sang năm 2011 này, ngay từ khi chưa vào vụ, thương lái Sơn La đã lần vào từng hộ trả giá cà phê trấu từ 98.000 -  120.000đồng/kg, khi không ai còn cà phê để mà bán. Nhiều người mừng thầm, cứ giá này, “mưa thuận gió hòa” này (năm 2011 mưa từ tháng 3 đến tháng 10, là năm mưa nhiều nhất kể từ khi cây cà phê quay lại Mường Ảng), mỗi ha cà phê không chỉ có lãi trên dưới 100 triệu đồng mà là 200 triệu đồng. Cả huyện không chỉ có doanh thu 100 tỷ đồng mà là 200 tỷ đồng, hoặc hơn...

       Tuy nhiên, chỉ những người ngày ngày lăn lộn với cây cà phê mới thấu đến tận gan ruột nỗi khó khăn của cái năm, xem ra mặt nào cũng thuận này. Đợt “mưa thuận gió hòa” hồi tháng 3 đã vô tình làm bầm hoa dập nụ, và thế là lấy đi luôn 60% - 70% sản lượng vốn đạt hàng năm. Phần đa diện tích cà phê kinh doanh, bình quân cho thu từ 3 - 4 tấn cà phê trấu/ha/vụ, thì năm nay thu được chừng 1 tấn. Đã bị mất mùa rồi, lại lép. Thay vì đạt trên dưới 20% trấu, tính đến thời điểm lứa 3, chỉ đạt 15 - 16%. Người nông dân đành an ủi nhau rằng, không được quả thì được cành, sang năm sai hoa lắm hạt, đâu lại vào đấy thôi.

       Và cái nhẽ, không được mùa thì phải được giá, nhiều khi tưởng chừng đã thành hiện thực, giúp người nông dân có cơ phấn đấu tiếp những mùa sau. Thế nhưng, giữa lúc hàng ngàn hộ đang lâng lâng với cái giá cà phê quả đầu vụ, thương lái chốt 12.000/kg (tương đương với trên 80.000đồng/kg cà trấu; tăng 30% so với năm trước), thì đùng một cái, giá cà phê Mường Ảng tụt dốc như xe mất phanh. Số là, nghe đâu đó tận bên Nam Mỹ, nước sản xuất cà phê lớn nhất thế giới là Brazil cây cà phê “đang bung hoa thuận lợi”, thế là cà trấu đẹp đang có giá 82.000đồng/kg, sau 2 tuần chỉ còn 58.000đồng/kg, mà vẫn không có người hỏi mua. Nghe nói, một vài công ty, cá nhân… nhanh chân mua vào khi cà phê giá cao, chỉ vài chuyến xe đã lỗ cả tỷ bạc.

       Niềm an ủi duy nhất là giá thì đã như một cú đòn, lạnh lùng đánh đúng vào sức chịu đựng của người dân. Không còn “chiếc cọc” nào để cho bao thứ phát sinh không mong muốn bấu víu vào, như: cũng bởi cái năm “mưa thuận gió hòa”, mà tiền làm cỏ thay vì 4 - 5 đợt/năm nay tăng lên 9 - 10 đợt/năm. Lại thêm cơn bão giá cả: phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tăng mấy chục phần trăm, giá nhân công tăng 30%; giá thu hái quả tăng 100% (do quả ít, hái không đạt công); cây không có quả thì lại nhiều cành, công tỉa chồi, chỉnh hình cũng tăng không kể xiết, khiến người trồng cà phê ở Mường Ảng chỉ còn biết kêu trời.

       Chúng tôi làm một chuyến “du mùa” dọc suốt chiều dài cà phê của xã Ẳng Tở (Mường Ảng). Vào kì này năm trước, khu vực cổng trường tiểu học Bản Bua, trường THCS Ẳng Tở luôn thường trực 4 - 5 phản thịt lợn. Mấy bác ba toa luôn tay luôn chân, đến nỗi khi được hỏi, họ cáu kỉnh rằng, chẳng rỗi hơi mà chuyện phiếm. Năm nay, duy nhất hàng thịt nhà anh Hòa Thúy (C8 - Bản Bua, xã Ẳng Tở) là tồn tại. Tưởng chừng ít người bán thì lãi thêm nhiều, ai ngờ bác hàng thịt ngồi vắt chữ ngũ, thời gian đuổi ruồi nhiều hơn bán hàng. Anh Lò Văn Nơi, người dân Bản Bua, làm bảo vệ của một trang trại cà phê cho biết, cả lúa nương cũng mất mùa. Nhà anh mọi năm được gần 30 bao, năm nay, vẫn diện tích ấy, chỉ còn 14 bao, mà nhẹ phần vì lép. Anh Nơi bảo, phần đa người dân, vào những tháng này năm trước, chẳng phải lo bán thóc đóng tiền học đầu năm cho con. Chúng tự đi hái thuê cà phê vào buổi nghỉ để lo cho mình. Năm nay đã ít thóc thì chớ, thu về đến bản, thì tạt luôn vào nhà mấy bà hàng xáo, trả nợ tiền vay. Đi hái cà thuê thì, trại nào trại nấy thừa cành thiếu quả. Nhiều chủ trang trại chán, bỏ cỏ chẳng muốn làm. Có chủ bãi ở Bản Tra, Ẳng Tở, thuê hái cà xong, thấy tiền công hòm hòm tiền quả, bèn cho luôn người dân hái thuê tự đem đi bán mà lấy tiền… Anh Nơi nhìn bâng quơ vào vòm trời trắng rỗng: “Tháng ba ngày tám năm sau lại dài bằng ba bằng bốn rồi!”.

       Tối nay về nhà nghỉ, chúng tôi cứ đau đáu thay cho nỗi cơ cực của những người tiên phong trong việc phát triển kinh tế trang trại ở Mường Ảng. Những khuôn mặt, những ánh mắt, nụ cười gượng gạo cứ ám ảnh vào sâu trong giấc ngủ. Tôi vào GIACAPHE.COM, là trang web Diễn đàn của người nông dân cà phê; trong Bản tin thị trường cà phê mới nhất (12/10/2011) thì, “Giá cà phê thế giới đồng loạt sụt mạnh trong phiên giao dịch ngày 11/10 do đồng USD mạnh và hoạt động bán kỹ thuật”. Tại thị trường cà phê London , cụ thể là: “Giá cà phê robusta giao tháng 11, hôm qua để mất 62 USD, tương đương 3,28 % so với phiên đầu tuần xuống còn 1.890 USD/tấn. Kỳ hạn tháng 1 giảm 64 USD tức 3,35% xuống 1.913 USD/tấn”. Ở thị trường New York thì vui hơn: “Giá cà phê arabica hạ nhẹ hơn khi chỉ bị áp lực bởi đồng USD, còn các yếu tố hỗ trợ cơ bản vẫn mạnh. Chốt phiên hôm qua, kỳ hạn tháng 12 mất 2,2 cent tức chưa đến 1% xuống 224,1 cent/lb, kỳ hạn tháng 3 giảm 2,1 cent xuống 227,5 cent/lb”.

       Như vậy, chủ yếu là cà phê vối robusta giảm giá mạnh, còn cà phê chè arabica chỉ giảm chưa đến 1%. Tuy nhiên, trên mạng không tìm thấy một kênh thông tin nào nói về giá cà phê arabica Mường Ảng, chí ít là cà phê Tây Bắc - loại cà phê chè ngon nhất nước vào thời điểm hiện tại. Điều này đã được các nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm nghiên cứu cà phê Ba Vì khẳng định sau một chuyến khảo địa dài ngày tại Mường Ảng năm 2006. Lý do cà phê chè Mường Ảng thơm ngon đặc trưng là do biên độ chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn không đâu bằng. Thị trường cà phê trong nước cũng chỉ có một vài chấm phá về giá trị thực của cà phê chè arabica là luôn luôn cao gấp 2 lần cà phê vối. Như thế, với giá “giảm mạnh” của cà phê robusta ngày hôm nay (12.10.2011) là 41 triệu đồng/tấn thì cà phê chè arabica cũng vẫn giữ ở mức 82 triệu đồng/tấn mới phải.

       Tuy nhiên, có một vấn đề mà theo chúng tôi thì, những nhà hoạch định chiến lược cho cây cà phê chè arabica Mường Ảng nên lưu tâm là, vốn hàng chục năm nay và còn nhiều năm nữa, cà phê chè Mường Ảng vẫn chỉ là “vô danh tiểu tốt”. Theo như gợi mở của một nhà khoa học thuộc Trung tâm nghiên cứu cà phê Ba Vì thì, chỉ cần sản phẩm cà phê arabica Mường Ảng có thương hiệu, giá thành sẽ tăng gấp 2 - 3 lần, mà rất ổn định, vì như thế, mọi thông tin giá cả sẽ được niêm yết một cách danh chính ngôn thuận tại các sàn giao dịch cà phê trong nước cũng như thế giới. Tuy nhiên, để làm được điều này, Mường Ảng cần làm hai việc lớn, đó là tăng sản lượng (tăng diện tích) và tăng kiến thức kinh doanh cho bà con nông dân, nhằm đáp ứng một loại hình sản phẩm ISO, sản phẩm “5 sao”. Điều này không phụ thuộc vào trời đất, mà phụ thuộc vào chính quyền và người dân sở tại. Có làm được như thế, mới mong người trồng cà phê không phải chịu cám cảnh những mùa cà phê không chín ở trong lòng./