Ai từng qua đèo Tằng Quái, thuộc địa phận huyện Mường Ảng
(Điện Biên) sẽ thấy ngay bên cạnh QL 279 là một “căn biệt thự” kiên cố, giả nhà
sàn, có vẻ đẹp vừa hờ hững lại vừa bí ẩn, “lơ lửng” trong cao vút mây bay. Lướt
qua thấy thành quả cũng bình thường, chẳng có gì tương xứng với vẻ đẹp huyền
hoặc của mảnh đất mà khách viễn du thì mơ ước được gắn bó, được sở hữu mãi mãi
khoảnh khắc hoang sơ, tinh khiết ấy; nhưng dân bản địa thì lại chỉ muốn bỏ của
chạy lấy người, cả đời không hẹn ngày ngoảnh lại…
Cái
duyên trời định
Xuất
thân từ một chiến binh tiên phong trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, rồi
xuất ngũ, rồi về làm đội trưởng sản xuất, thực hiện cuộc cải cách (Khoán 10)
tại quê hương Quỳnh Phụ, Thái Bình; rồi vẫn không thành “chính quả”, lại lóc
cóc theo người anh lên tận Mường Tè (Lai Châu cũ) sống với non bồng nước nhược,
để mở con đường đầu tiên (1992 - 1995), “nổi tiếng” khắp cả nước trong vụ án
Sơn xồm… Đến khi bị “quỵt” hết cả vốn lẫn lãi do ông chủ này bị bắt, anh Nguyễn
Hải Đường phải bán suất đất tại thị xã Điện Biên (nay là thành phố) với giá 18
triệu đồng - mảnh đất hiện có giá ngót 2 tỉ - để trả nợ tiền lương, tiền ăn của
công nhân, nợ nguyên vật liệu… Vẫn chưa đủ, anh Đường tha người vợ liễu yếu đào
tơ ra đèo Tằng Quái nhận trải nhựa, xây cống rãnh thuê từ km 45 - km 47, để
hoàn tất khoản “tai nạn” lớn nhất của đời mình. Anh Đường đã từng ngửa cổ lên
trời mà thề, cho dù có phải đi ăn mày cũng không bao giờ dính dáng đến cai với
thầu, san với xây nữa.
Để
rồi từ con đèo quái cổ này, những đêm sương bưng đặc quánh, nằm run trong chiếc
lán chụp vừa 1 người nằm, anh vóng tai lên nghe những rừng chân giẫm nát cả đêm
suông. Tò mò hé ra, thấy từng đoàn người gồng gánh nông sản, lâm sản phụ, thổ
cẩm, và nhiều phụ phẩm mây tre khác. Sáng ngửa mặt nhìn lên núi dựng, đất trọc
và mây trắng cứ quện vào nhau khăng khít đến nao lòng. Vậy là anh “sinh sự”.
Chẳng bàn bạc với ai, đêm đêm anh chong đèn viết viết xóa xóa, cuối cùng thì
mấy lá đơn, cái xin đăng kí hộ khẩu, cái thì được nhận đất trồng rừng, lập
trang trai… cũng được gửi đến tay các cấp lãnh đạo. Ông trưởng bản Thái; ông
chủ tịch xã Mường Đăng, ông chủ tịch huyện Tuần Giáo và cả ông Trưởng Phòng
Nông nghiệp - Địa chính huyện (cũ) cứ tròn mắt, kinh ngạc thay cho cái anh “chủ
thầu” không được mấy bình thường này:
“Khổ
lắm, cứ làm như mỗi mình anh có chí không bằng. Người ta ở đây bao đời rồi, đã
ai dám sống trên cái đỉnh đèo miên man ma quái và ràn rạt cướp bóc ấy đâu”.
Nghe xong, anh Đường cười: “Nó là cái duyên, xin cứ chiều tôi đi, một lần này
thôi”…
Mảnh
đất ưa “nắn não” người, và…
Thấm
thoắt đã 15 năm. Ngồi nhấm nháp chén trà mộc trong lấp láp khói mây, anh Đường
nói: “Cuộc đời tôi có hai cuộc viễn chinh lớn: cầm súng “thẳng tiến về Thành
phố” thì thắng lợi vẻ vang; nhưng cầm dao xây thì suýt nữa đẩy cả vợ con và gia
đình xuống chín tầng địa ngục”. Cuộc viễn chinh thứ ba của anh, nho nhỏ thôi,
là cầm cuốc vạc vào thảm khốc trên đỉnh Tằng Quái, mùa đông thì như thể ngồi
trong tủ lạnh, mà mùa hè như cưỡi lốc cưỡi tố; cơ cực và bức bách, nhưng có vẻ
an lành hơn. Người ta bảo cướp bóc, ừ có cướp bóc. Thậm chí cả người “tốt” cũng
đến tranh giành khi thấy mình có vẻ đủ ngày hai bữa ngô sắn. Ma quỉ thì
mới chỉ nghe thôi. Không thấy cô gái đẹp nào xin đi nhờ một đoạn xe rồi biến
mất, trên yên sau chỉ còn sợi mây trắng toát. Những đêm co ro một mình,
khi tỉnh giấc cũng không thấy cái xác tóc bết máu me nằm bên cạnh... Tai nạn
giao thông thì nhiều chuyện tang thương và cũng không thiếu cảnh bi hài...
Vợ chồng anh Đường quẳng 3 đứa nhỏ vào Điện Biên cho ông bà ngoại,
nai lưng ra phát, giẫy, trồng 4ha cả ngô và sắn. Đang làm nhưng thoáng bóng
người qua đường là tụt ào xuống, may thì cân được mấy cân sắn khô, bó bông
chít, mấy củ khúc khắc, nắm dây guột… Cứ thế, trưa thì rặt ra, tối như bịt mắt
mới về lán, vợ lao đầu vào bếp, thì chồng lóc cóc lội bộ gần 2 km xuống dốc núi
dựng ngược để vác can nước vừa để ăn, vừa cho vợ tắm... Mọi ăn uống, sinh
hoạt ở cái nơi “trắng xóm giềng”, phải được hoạch định cụ thể, chi tiết và
trường kì. Lỡ tắt lửa tối đèn, là “tắt” luôn. Trong lúc đợi thu nhập dài là ngô
và sắn, thì phải phát huy thu nhập ngắn là đón chặn hàng từ những người dân
trong xã Mường Đăng - một xã nghèo vào bậc nhất huyện Tuần Giáo - gánh vượt con
đèo dài hàng chục km, xuống chợ cụm xã đóng trên địa bàn thị trấn
Mường Ảng, cũng thuộc huyện Tuần Giáo để bán. Với 3 triệu đồng vay mượn,
anh Đường, chị Tuyết cứ thế gột vạt. Sáng mua, chiều dổ cho xe chạy qua cũng đủ
cân gạo, mấy con cá khô, nhúm muối, phao dầu và mấy viên thuốc tây. Chẳng có xe
máy, đành nhờ cả vào vai mấy người dân tộc tốt bụng, tiện thể xuống chợ cho quá
giang mấy món hàng nhẹ. Mất 3 năm cơ cực như thế để có mái ngói đầu tiên với hi
vọng gom góp những giọt nước trời, đỡ đần phần nào gắng gồng cơ bắp của anh
Đường sau mỗi cơn thở không hơi. Rồi lại mất 3 năm nữa, được đồng nào xây bể
đồng ấy, cái nọ tựa vào cái kia, cái bé chồng lên cái lớn, để đến giờ lên tới
140m3 bể đựng nước mưa, tha hồ ăn uống, tắm giặt.
Tôi
biết anh Đường từ năm 2000. Anh từng gửi gắm những việc lớn vào cái kho 42 tấn
chít khô ở sau nhà. Ai ngờ, đúng 9.1 (âm), năm 2001, kẻ ác tâm nào đã “mừng
tuổi” vợ chồng anh một mồi lửa, phi tang giấc mơ mọn vặt và tội nghiệp của anh
vào trời đất. Tay trắng đã khó khăn, nhưng khó
khăn hơn cả là van nài bà xã ở lại, chiến đấu với đá, với gió ngày càng lồng
lộng trên đỉnh đèo ma quái và cướp bóc này…
…
chỉ dung những ai có thừa lòng can đảm
Một
lần nữa, chập chững vào đời ở lứa tuổi 43, anh Đường phải giấu những giọt nước
mắt vào tường trước khi vợ anh nhìn thấy. 10ha được giao trên những triền núi
trọc, gồm 5ha thông, xoan; 2ha cây ăn quả; 2ha tre và 1ha cà phê mấy năm trời
tranh thủ cấy cắm, màu xanh đã dần đủ sức níu giữ lòng người. Đất trồng rừng đã
không cho xen màu nữa, cái đói, cái khó túc trực từng ngày trong nhà. May mà
còn ít ngô, sắn sót lại. Vài chục đầu lợn dường như hiện hữu cả trong từng giấc
ngủ. Trên núi cao khắc nghiệt, có vẻ khí lành hơn dưới tấp nập người xe, nên 1
năm cũng cho anh xuất chuồng vài lứa. Có đồng ra đồng vào, anh bắt đầu thực
hiện giấc mơ trang trại xen canh trồng trọt và chăn nuôi. Cả mua cả vay, anh
mang về 8 con dê và 9 con bò. 2 năm sau, đàn dê lên hơn 30 con thì phá sản vì
trộm cắp. Chỉ một thời gian ngắn, trong chuồng còn độc một tiếng dê đực be đến
bế tắc cả quãng đèo. Đàn bò thì khác, từ năm 2003 đến nay đã lên tới ngót 100
con, anh chị đã bán đi hơn 50 con rồi, còn trên 40 con, trong đó 25 bò nái.
Hằng năm, đàn bò gia tăng trên 20 con bê, giúp anh đủ nuôi hàng chục công nhân
chăn bò, làm rừng, vườn và phơi sấy nông sản, nâng cấp cuộc sống.
Nếu
nói đến máu chăn nuôi, thì phải kể chuyện anh Đường thuần dưỡng nhím và rắn.
Sống giữa cái “ngã ba cổng trời” nên gần như chẳng có cuộc “kinh thiên động
địa” nào là không được diện kiến. Gần chục năm trước, đêm đêm, từng đoàn thợ
săn gồng gánh thú rừng ngang qua nhà anh, đón xe bán về các nhà hàng ở Điện
Biên, hay ở mãi những miền xuôi lơ lắc. Anh Đường để ý thấy có nhiều con còn
sống, với lại nghe đài nói (trên nhà anh chỉ nghe được Đài tiếng nói Việt Nam),
nếu không có biện pháp gì thì chẳng mấy nữa, thú rừng chỉ còn sống trong… sách
đỏ. Vậy là anh nảy ra ý định thuần dưỡng nhím và rắn. Trừ những con chết do bị
bắn, bị bẫy ra, hàng trăm con nhím sống được anh mua gom về, rồi xây chuồng,
rồi bỏ cả ăn ngủ để chăm chút. Nhưng rồi chẳng có thứ gì dễ dàng đối với người
không biết, sau một thời gian ngắn, chúng tự xé xác nhau ăn thịt, tuyệt thực,
bệnh tật… cuối cùng, còn 54 con, anh phải bán vội cho những người có kinh
nghiệm nuôi, may ra giấc mơ bảo tồn gen thú quí mới gián tiếp trở
thành hiện thực. Kỷ niệm còn lại là mấy bao tải lông anh Đường thương xót lưu
giữ, coi như là kỉ vật xấu số.
Với
con rắn thì khác. Ít nhiều anh cũng có đôi chút kinh nghiệm do đã được
tham quan, và được biết thêm từ sách báo. Anh thu gom của thợ săn với hi vọng,
giảm thiểu được phần nào những bình rượu bổ dương, những đĩa chả thơm ngậy đang
ngày một đắt đỏ do hiếm hàng. Nuôi rắn không khó, và còn khá nhàn nhã. Cứ đà
này, chẳng mấy chốc người ta sẽ biết đến một trại rắn qui mô và danh giá trên
đỉnh đèo quanh năm có nhiều thứ hú này, nếu như không có một chuyện xảy ra mà
đến giờ anh Đường vẫn “hồn xiêu phách tán”. Vào một ngày đẹp trời, một thợ săn
người Thái, cách nhà anh 2 km mang bán cho một con rắn hổ mang chì nặng 3,5kg.
Tối hôm đó, đội cảnh sát giao thông cơ động, Công an tỉnh Điện Biên về nhà anh
ngủ, nhìn thấy con rắn nặng tới 4kg, đen trũi như cây mía tím, theo bạn tình về
nằm quanh ro ngay chái phòng khách. Khi anh bắt nó thả vào chuồng với con rắn
mới mua, hai con quấn lấy nhau như sợi dây thừng, cả ngày không buông.
Nhớ
lại chuyện trước đây, một tốp thợ xẻ đập chết con rắn hổ chúa gần chục km trên
rừng pơ mu, cách đó hơn chục km. Họ nhắn anh vào. Đêm hôm đó, một con rắn khác,
to cỡ ấy, lần theo hơi bạn đời, bò về, leo lên sàn, và chui vào gầm giường nằm
phục kích, khiến cả nhà đó chạy tan tác. Sau chuyện con hổ mang chì về nhà anh
không lâu, anh mua một con rắn hổ trâu khác. Cũng ngay đêm ấy, chị Tuyết bước
chân vào giường ngủ, con rắn còn lại lặng lẽ như một gã sát thủ, quấn lấy chân
chị… Từ đó anh Đường thôi nghề rắn. Sinh vì nghiệp, tử cũng vì nghiệp. Nó giống
như chuyện, thấy người ta làm mỏ đá giàu nhanh như bão, anh Đường cũng làm mỏ
đá. Có đến 2 lần bị lật xe, chị Tuyết mới tá hỏa, bắt anh về làm người gác nhà
chung thủy…
Thành
quả không bao giờ muộn
Lúc
lên định cư trên đỉnh núi này đã có người bảo anh điên. Giờ kìn kìn gạch, cát,
xin măng lên cố định đời mình vào với mây với gió, người ta càng bảo anh chị
điên nhiều hơn. Dưới thị trấn có đất, có ao. Trong thành phố, bố mẹ, anh em vẫn
chong chong chờ đợi, vậy mà lại buộc đời mình vào với đỉnh núi hoang hoắt đến
sởn da này. Từ 2 bàn tay trắng, sau 15 năm vật lộn với nắng, gió quay quắt và
thậm chí cả lòng người thâm độc, cuối cùng anh Đường cũng có khối tài sản trên
3 tỉ đồng, gồm cả nhà, 10ha rừng, cây ăn quả, và gần 3 ngàn m3 vừa
vườn, vừa ao dưới thị trấn huyện Mường Ảng (huyện
Mường Ảng được thành lập theo Nghị định 135/2006/NĐ-CP ngày 14 tháng
11 năm 2006 trên
cơ sở điều chỉnh một phần diện tích và dân số của huyện Tuần Giáo cũ).
Chỉ
nói đến kì công làm giàu của anh Đường thôi thì chưa đủ. Ở dưới thịt trấn, ai
cũng biết công cuộc học chữ của 3 cháu bé nhà anh. Với tổng cộng 8 năm theo học
ở đây, 3 cháu thường xuyên học 2 ca vì khác trường, khác lớp. 8 năm ấy, định
mức anh chị dùng xe máy đèo con đi học, đón con về tổng cộng là 96.768 km đường
đất - một kì công không thể kể bằng lời. Anh chị nói, trừ những ngày
nghỉ hè, còn lại 8 năm trời không được phép ốm. Sự học của con cái không thể vì
cơ cực sinh nhai mà sao nhãng. Giờ đây, cháu đầu nhà anh đã tốt nghiệp Cao đẳng
hàng hải Hải Phòng, và công tác tại Công ty Vận tải hàng hóa đường thủy Quảng
Ninh. Cháu thứ hai vừa tốt nghiệp Cao đẳng truyền hình. Cháu út đang học năm
thứ nhất, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông. Nói đến các con, anh Đường
buột miệng: “Thật cảm ơn ông trời, ông khiến chẳng có con cái nào phụ công
dưỡng dục của cha mẹ!”
Đêm
Tằng Quái lợp màu huyền cổ xuống dầy đặc hai mái đèo. Chiếc máy nổ xả khói và
tiếng gầm khục khoặc vào vỡ vụn không trung. Từ ngày có chút của nả, ngôi nhà
giả sàn trên mù mịt mây bay đã có tí thứ ánh sáng quí phái và ma mị. Cách gần
40 km trong thành phố, hay gần chục km dưới thị trấn huyện, người ta muốn tự tử
mỗi khi thứ ánh sáng ấy phụt tắt. Nhưng trên đỉnh đèo này, mỗi tối, nó chỉ được
phép sáng cho xong một vài bộ phim ru ngủ, rồi thì cả phần còn lại của đêm và
ngày hôm sau, sẽ trở về với đời sống lịch sử của loài người. Tôi nhìn treo vào
đường dây 110 KW chạy tắt núi, cách đỉnh đèo hơn 2km, mà thèm có một phép màu
nào đó, hạ thế một đường dây có kinh tế kĩ thuật khỏang trên 500 triệu đồng, để
cho ngôi nhà u mặc trong mây kia được quanh năm phát sáng. Anh Đường cười:
“Chẳng lâu nữa đâu, tôi chết đi, các con tôi không quay về đây nữa, chúng sẽ
nhượng đỉnh đèo lại cho các đại gia vẫn đang theo đuổi, để xây dựng khu nghỉ
mát. Lúc ấy, con đèo này lại chẳng kiếm đâu ra ban đêm nữa ấy chứ”.
Vâng,
mong rằng, từ hối hả đôi tay và sôi sục con tim, ở cái nơi nhiều năm liền được
mệnh danh là con đèo ma quái, cung đường ma quái này, sẽ trở thành chốn ru vỗ
cảm giác yên bình và níu kéo tuổi thọ cho những ai thực sự yêu mến nó./
Tằng Quái, 02.06.2011
Không có nhận xét nào :
Đăng nhận xét